Haiku Nedir?

Haiku bir görme biçimidir. Dünyayı sözcüklerle görebilmenin biçimi. Sözcüklerle bu görülenin resmedilmesidir haiku. Ama süslü sözcüklere ihtiyaç duymaz, akıp giden doğanın içindeki yalınlığın şaşırtıcılığıdır haiku’yu konuşturan. İlkel komünal gelenekli Japon toplumunun içinden çıkmıştır yani doğadan henüz uzaklaşmamış, bir toplumun söyleyiş biçimi. Tek nefeste söyleyebilecekleri söyler haiku, hareket halindeki bir anın hareketli resmi, sözcüklerle resmedilmiş yalın bir andır.

Eski havuz ya
Kurbağa atlayıverir
Suyun sesine(*)

Yalın bir anın öncesini ve sonrasını tek bir sözcükten resimde dile getirir haiku, suya atlayacak olan kurbağa ile atladıktan sonraki andaki kurbağayı aynı solukta birleştirir yani sözcüklerle hareketli bir anı resmeder. Eski havuzun kenarında duran kurbağa birden suya atlar ve bizim görüp görebildiğimiz atlayışı kurbağanın ve duyup duyabildiğimiz suyun sesi.

Tek bir solukta dile getirilebilecek en kısa ama en derin anlamı içerir haiku. Haiku bizim şaşıran yanlarımızı törpüleyen yaşama karşı nükteli bir tehdittir. Haiku bizi o anda fark edilen, yalınlığın içerisindeki çelişkiyi ya da benzerliği ya da bize unutturulan ayrıntıları görmesiyle, olağanlaşmaya meyilli beyinlerimize hınzırca bir çimdik atar. Yani nüktelidir haiku, sanki daima yaşamın içinde ölüme yer arar. Yani değişeni, değişmesi gerekeni çok yalın sözcüklerle, çok bildiğimiz anlamlarla yapar ama unuttuklarımız birden karşımıza çıkarabilir.

Vazonun içindeki
Kır çiçeklerine
Gelmedi bahar

Haiku doğadan bakmaktır. Haiku, doğanın tarafını tutmaktır. İnsan Toplumunun; doğa ile olan dengesinin, eşdeğerliliğinin; azgınlaşmış bir üretim ile evrensel ölçülerde bozulduğu çağımızda hiçbirimiz doğanın gözünden bakmayı başaramıyoruz. Ve tanrılaştırılmış teknik üretici güce, paradan seccadelerde tapınırken, sıyrılıp da kendimizden kendimizi göremiyoruz. İşte bizim yapmak istediğimiz Haiku, doğadan bakarak, doğanın öz çocuğu olan insanın nasıl kendinden ve komün geleneklerinden uzaklaştığını ve bize olağan diye yutturulan her olayın olağan olmadığını nükteli bir söyleyişle, doğanın yalınlığı ve gerçekliği içerisinden bakarak hatırlatan haikudur.

Yaralı bir serçe
Üzerinde toprağın-
Filistinli çocuk

Olaylara olan tepkilerimiz yazmak yerine, iyi bir haiku’da tepkilerimize yol açan (neden olan) şeyleri yazarız. Bu yolla okuyucu bizim hissettiğimiz duygunun aynısını biz duygularımızı anlatmamış olsak da yaşar.

İyi bir haikunun iki öğesi ilk bakışta ilişkisiz gibi gözükebilir. Fakat okuyucu üzerinde yeterince durursa bir yankılanma farkedecektir. İki unsur arasındaki ilişki farkedildiğinde işte bu denilen bir an yada bir kıvılcım hissedilir. Bir haiku yazarının görevi bu kıvılcımı şiirin içermesini sağlamaktadır.

Alacakaranlık -
Geceyi çağıran
Kargalar

(*) Matsuo Basho'nun ünlü Haiku'su...
Diğer örnekler bana aittir...
Anıl ENGİN